Το ημερολόγιο ενός πτυχίου: Πως να ξεπεράσεις την αποτυχία.

Πριν από έναν ακριβώς έναν χρόνο, τελείωνα την χειρότερη εξεταστική της ζωής μου. Και λέω “χειρότερη”, γιατί έχουν υπάρξει χρονιές που δεν περνούσα τίποτε – αλλά ταυτόχρονα δεν ασχολούμουν και καθόλου με το πανεπιστήμιο. Το συγκεκριμένο εξάμηνο, όμως, ανήκε σε αυτά του “Αλέξη του σοβαρού φοιτητή”, του “Αλέξη με τον στόχο”, του “Αλέξη που μέσα σε ένα χρόνο θέλει να έχει τελειώσει”.

Για εκείνο το εξάμηνο είχα προσπαθήσει περισσότερο απ’ όλα στη ζωή μου ως τότε. Κι όμως, ακόμη κι αν υπήρξαν στιγμές που είχα φέρει τον εαυτό μου στα όριά του και ένιωθα το στρες να παίρνει τα ηνία, σε εκείνη την καταραμένη χειμερινή εξεταστική του 2015 δεν πέρασα ούτε ένα μάθημα.

Ένα το κρατούμενο.

Το ακριβώς επόμενο εξάμηνο, δηλαδή το Εαρινό του 2015, αποφάσισα να ξεμπερδεύω με ένα κλασσικό παλούκι της Πληροφορικής Ιωαννίνων, την Αριθμητική Ανάλυση, ένα μαθηματικότατο μάθημα, με τεράστια ύλη και υψηλά ποσοστά αποτυχίας. Είχε μπόλικη φήμη ως δύσκολο, οπότε αποφάσισα να αφιερώσω το μεγαλύτερο κομμάτι του εξαμήνου στο να περάσω τις τρεις απαλλακτικές του προόδους. Αν έγραφα και στις τρεις μέσο όρο πάνω από 5, θα το περνούσα χωρίς να χρειαστεί να εξεταστώ τον Ιούνιο (ps. κανείς δεν το περνάει τον Ιούνιο).

Ξεκίνησα την προσπάθεια από νωρίς, λύνοντας ασκήσεις με τις ώρες (είχα τελειώσει τρια πάκα Α4 μόνο γι’ αυτό) και κάνοντας πολλές ώρες φροντιστήριο. Είχα αφιερώσει τόση πολλή από την ενέργειά μου γι’ αυτό το μάθημα, που αναγκαστικά άφηνα κάποια άλλα χρωστούμενα για το επόμενο εξάμηνο. «Αν έχω περάσει τον Ακρίβη, όμως», έλεγα στον εαυτό μου, «θα είναι όλα πολύ πιο χαλαρά».

Κάποια μέρα του Μαΐου βγήκαν τα αποτελέσματα. Μετά από τόση προσπάθεια, είχα κοπεί.

Εκείνο το απόγευμα, έκλαψα.

Δύο τα κρατούμενα.


Πέρσι, μετά από ένα δύσκολο εξάμηνο χωρίς κανένα περασμένο μάθημα, αισθανόμουν ηττημένος.

Φέτος, άφησα ένα Χειμερινό εξάμηνο με αποτέλεσμα 6 περασμένα στα 7, με βαθμολογίες που είχα να δω από το πρώτο έτος (σε ένα από τα project του εξαμήνου πήρα 10, στρογγυλό – μονάχα εμείς κι άλλη μια ομάδα, ανάμεσα σε 77).

Και η διαδρομή από τα εξάμηνα της αποτυχίας, μέχρι τα εξάμηνα των δεκαριών ήταν μεγάλη. Ίσως όχι τόσο χρονικά, αφού πάνω-κάτω ενάμιση χρόνο μου πήρε να φτάσω ως εδώ, αλλά ήταν σίγουρα μεγάλη σε συναισθήματα, εμπειρίες και πάνω απ’ όλα λάθη.

Δεν ήμουν πια ο Αλέξης που ήμουνα πέρσι (πόσο μάλλον ο Αλέξης που ήμουν προτού ξεκινήσω την γενικότερη προσπάθεια για το πτυχίο) – αλλά τώρα πια καταλάβαινα πως οποιοδήποτε δεκάρι και οποιαδήποτε επιτυχία, ήταν χτισμένα πάνω σε πολλές, μικρές κι επώδυνες αποτυχίες.


Γιατί φοβόμαστε (τόσο πολύ) την αποτυχία;

Αν ασχοληθείς λίγο με την Αμερικάνικη τεχνολογική startup σκηνή, δηλαδή με το οικοσύστημα των μικρών και ανερχόμενων εταιριών τεχνολογίας και των επενδύσεων σε αυτές, μαθαίνεις μερικά ενδιαφέροντα πράγματα:

Πρώτον, το ότι η “start-up σκηνή” είναι κυρίως μια φούσκα (αυτό είναι το κακό κομμάτι).

Δεύτερον, το ότι η αποτυχία πρέπει να επιβραβεύεται.

Ναι, ακούγεται ηλίθιο και φουσκάτο (όπως και τα περισσότερα startups) αλλά ας δούμε το μήνυμα έξω από τα συμφραζόμενα και να καταλάβουμε γιατί ένας επενδυτής μπορεί να εμπιστευτεί έναν τύπο που έχει αποτύχει στο παρελθόν: Το να αποτύχεις σημαίνει ότι προσπάθησες. Κι ένας έξυπνος άνθρωπος που προσπάθησε και απέτυχε, είναι ένας άνθρωπος με μεγαλύτερη εμπειρία απ’ ότι πριν, και λιγότερες πιθανότητες να ξανααποτύχει.

Η καλή και κλασσική ατάκα είναι αυτή του Edison σχετικά με την δύσκολη ανακάλυψη του λαμπτήρα: “Δεν απέτυχα. Απλώς βρήκα 10.000 τρόπους που δεν λειτουργούσαν”.

Και γενικότερα, αυτή η αντίληψη υπάρχει πολύ στην American Dream κουλτούρα: Η προσπάθεια επιβραβεύεται, ακόμη κι αν οδηγήσει (αρχικά) σε αποτυχία.

Στην Ελλάδα, από την άλλη, η προσπάθεια συχνά αντιμετωπίζεται ως “βλαμμάρα”, η επιχειρηματικότητα (που έκανε τους Αμερικάνους ότι είναι σήμερα) ως “τυχοδιωκτισμός”, και, φυσικά, η αποτυχία ως το ύψιστο αμάρτημα.

Οι λόγοι, πιστεύω, έχουν να κάνουν με την Ελληνική κατάσταση της μεταπολίτευσης, όπου μετά την πτώση της δικτατορίας, η χώρα μας βρήκε μια απότομη ροή εσόδων από την Ευρώπη και ίδρυσε ένα κράτος που παρείχε σε όλους δουλειά (στο δημόσιο), περίθαλψη, επιδόματα, εκπαίδευση, χωρίς την παραμικρή απαίτηση ή ανάγκη για προσπάθεια.

Από αυτή τη γενιά, λοιπόν, μεγάλωσε μια ολόκληρη σειρά από ενήλικες, που σήμερα είναι είτε οι γονείς μας, είτε αυτοί που παίρνουν αποφάσεις σε όλα τα κομμάτια της χώρας, οι οποίοι, πολλές φορές, δεν χρειάστηκε να προσπαθήσουν για τίποτα – η τουλάχιστον, δεν χρειάστηκε να αποτύχουν σε τίποτα.

Σε φάση, αν κάποιος προσπαθεί να φυτέψει μια μηλιά σε ένα δάσος από μηλιές είναι βλάκας (είναι, πράγματι). Έτσι ήταν η ζωή όλα αυτά τα χρόνια, πριν την κρίση. Αλλά, από την άλλη, αν τρως συνέχεια μήλα, θα πάθεις ζάχαρο, και άσε που θα χάσεις και μυϊκή μάζα και δεν θα μπορείς να flexάρεις στην παραλία.

Γι’ αυτό, πιστεύω, ότι δαιμονοποιήσαμε κάθε είδους προσπάθεια στη ζωή. Γι’ αυτό οι περισσότεροι από μας ζηλεύουμε ενστικτωδώς όποιον πετύχει σε κάτι. Και γι’ αυτό είμαστε μια γενιά που φοβόμαστε την αποτυχία: Γιατί ποτέ μας δεν μάθαμε να προσπαθούμε και να αποτυγχάνουμε.

Και η αποτυχία τσούζει, αυτή είναι η αλήθεια.

Είμαστε μια μαλθακή γενιά, παιδιά. Δεν είμαστε όπως ήταν ο παππούς μου, ή ο παππούς σου, που πολλοί ήρθαν στις πόλεις τους είτε σαν πρόσφυγες, είτε έχοντας χάσει τα πάντα σε πολέμους και αναταραχές, και τελικά κατάφεραν με σκληρή δουλειά να χτίσουν όλα εκείνα που οδηγούν στο να έχεις εσύ ζεστό σπίτι και iPhone για να στέλνεις φωτογραφίες του χοντρού poodle σκύλου σου στο Snapchat.


Γι’ αυτό δυσκολεύομαι να γράψω αυτά τα ημερολογιακά post. Γιατί ξεκινάω από το θέμα της αποτυχημένης μου εξεταστικής και καταλήγω σε μια πολιτική ανάλυση του Ελληνικού psyche. Κλασσικός, μαλθακός, μεταπολιτευτικός, αιώνιος-φοιτητής blogger.

Αλλά υπάρχουν και όλα τα πρακτικά πράγματα που μπορώ να πω για το πως να ξεπεράσεις την αποτυχία – τόσο μεταφορικά, όσο και κυριολεκτικά.


Αυτοί είναι πέντε τρόποι για να ξεπεράσεις την αποτυχία:

1. Άλλαξε την αντιμετώπισή σου στο τι θεωρείς “αποτυχία”:

Όταν κόπηκα σε όλα τα μαθήματα εκείνου του Χειμερινού εξαμήνου, αισθανόμουν σκατά. Ειδικά όταν πιστεύεις πως έχεις δώσει όλο σου τον εαυτό σε κάτι και τελικά αποτύχεις, είναι εκατό φορές χειρότερο απ’ ότι συνήθως.

Αφήνοντας, όμως, τον καιρό να περάσει, συνειδητοποίησα πως το εξάμηνο δεν ήταν τόσο αποτυχημένο όσο πίστευα. Από τη μία, είχα περάσει τρία εργαστήρια, και από την άλλη, όλα τα μαθήματα στα οποία είχα κοπεί ήταν και απαιτητικά και τα έδινα για πρώτη φορά (χωρίς παρακολούθηση). Και όλα όσα είχα μάθει, που με είχαν πάει μέχρι ένα “κλικ” πριν το πέρασμα, ήταν αυτά που με βοήθησαν να τα περάσω όλα στην ακριβώς επόμενη εξεταστική.

Με άλλα λόγια, η αποτυχία δεν είναι μια δυαδική (άσπρη-μαύρη) κατάσταση. Αντιθέτως, η παταγώδης αποτυχία μέχρι το να φτάσεις ένα βήμα πριν από την επιτυχία, έχουν μεγάλη απόσταση μεταξύ τους.

Η δεύτερη θέση, δηλαδή, δεν είναι η πρώτη, αλλά δεν είναι και η τελευταία.

2. Αναθεώρησε πράγματα που έχεις για δεδομένα:

Εκείνο το Χειμερινό εξάμηνο, η αποτυχία με έτσουξε πολύ, ιδιαίτερα γιατί πίστευα πως έκανα τόσο μεγάλη προσπάθεια που θα έπρεπε να ανταμειφθώ γι’ αυτή.

Τώρα πια (έναν χρόνο μετά) ξέρω πως έλεγα μαλακίες: Είναι αλήθεια πως εκείνο το εξάμηνο υπήρξαν βδομάδες που ήμουν θαμμένος μέσα στο στρες, αλλά αυτό δεν σημαίνει πως έκανα ότι καλύτερο μπορούσα.

Αντιθέτως, μέσα στο εξάμηνο υπήρξαν πράγματα όπως τριήμερες βολτούλες στη Θεσσαλονίκη λίγες μέρες πριν την παράδοση του project των Λειτουργικών, ή το ωραίο roadtrip που είχα κάνει με τον Larry στην Κωνσταντινούπολη – πράγματα που τώρα μου φαίνονται παράλογα με βάση τον στόχο.

Φίλε, όταν τα δίνεις όλα για όλα, δεν έχεις χρόνο για ταξίδια. Απ’ ότι φαίνεται, το πανεπιστήμιο δεν ήταν ακόμη η πρώτη και μεγαλύτερή προτεραιότητα – που σημαίνει ότι μπορούσα και καλύτερα, αρκεί να έλεγα πολλά περισσότερα “όχι”.

Φέτος τον Χειμώνα, που πέρασα 6 στα 7, δεν πήγα πουθενά – ακόμη και στις διακοπές των Χριστουγέννων έφτιαχνα το project της Τεχνολογίας Λογισμικού. Γι’ αυτό και πήρα 10.

Το τι έμαθα για τον σωστό προγραμματισμό του διαθέσιμου χρόνου, το κρατάω για ένα από τα επόμενα post…

3. Μάθε όσο περισσότερα μπορείς από τις αποτυχίες σου.

Ίσως θα πρέπει να βλέπουμε τις αποτυχίες μας σαν μια επένδυση. Με αυτή τη λογική εγώ (όσον αφορά το πανεπιστήμιο) είμαι μεγαλοεπενδυτής (ο Warren Μπούφος).

Αλλά, σκέψου, έφαγες που έφαγες το τσούξιμο της αποτυχίας, έκλαψες που έκλαψες για το γαμημένο μάθημα – μετά, πρέπει να σηκωθείς, να κάτσεις στο γραφείο σου με μερικές κόλλες χαρτί και να καταγράψεις μια πολύ ειλικρινή ανάλυση των λαθών σου.

Με άλλα λόγια: Τι σκατά έφταιξε που δεν πήγαν τα πράγματα καλά; Τι θα έκανες διαφορετικά αν μπορούσες να το επαναλάβεις; Ποιούς στόχους θα καθόριζες διαφορετικά;

Φυσικά, το να είσαι ειλικρινής απέναντι στον εαυτό σου σχετικά με τα λάθη σου είναι (παν)δύσκολο. Απαιτεί μια συγκεκριμένη ικανότητα ενδοσκόπησης και ευαισθησίας, που δεν σου έρχεται από την μία μέρα στην άλλη.

Χωρίς αυτή την αντικειμενικότητα, όμως, θα είναι σαν να προσπαθείς να βγεις από ένα λαβύρινθο με δεμένα τα μάτια (εντάξει, υπάρχουν και αλγόριθμοι για να βγεις με κλειστά μάτια, αλλά την πιάνετε την αναλογία…).

4. Χτίσε την καθημερινότητά σου ως ένα (ψυχολογικό) δίχτυ ασφαλείας.

Για να μην παρεξηγηθούμε: Κανείς δεν λέει ότι η αποτυχία θα πρέπει να γίνει ευχάριστη. Αν χαίρεται κανείς με την αποτυχία καθεαυτή, τότε είναι βλάκας. Η αποτυχία και θα είναι πάντα δύσκολη, και θα σου προκαλεί βαθιά συναισθήματα θλίψης.

Το θέμα είναι να μην την αφήσεις να σε πάρει από κάτω, και να να μπεις ξανά στον αγώνα, όσο πιο γρήγορα γίνεται. Ειδικά στο πανεπιστήμιο, μια αποτυχία στην αρχή της εξεταστικής, αν την αφήσεις να σε επηρεάσει υπερβολικά, μπορεί να πάρει μαζί της (στον πάτο) και τα μαθήματα που θα ακολουθήσουν.

Μια αντιμετώπιση γι’ αυτό, είναι το να κοιτάζεις τη μεγάλη εικόνα: Όχι, δηλαδή, το ότι κόπηκες σε ένα μάθημα, αλλά το πως θα τα πας συνολικά στην εξεταστική – ακόμη και ένα στα πέντε να περάσεις, θα πρέπει να συνειδητοποιήσεις ότι έχεις κάνει ένα βήμα πιο κοντά στον τελικό στόχο, κι ας είναι μικρό.

Ξέρω, όμως, πως αυτές οι συμβουλές που έχουν να κάνουν με την ψυχολογία λέγονται πολύ εύκολα, αλλά εφαρμόζονται πολύ δύσκολα.

Η εσωτερική σου κατάσταση είναι ένας από τους βασικότερους παράγοντες για το αν θα καταφέρεις να αντέξεις στον δύσκολο δρόμο προς το πτυχίο.

Γι’ αυτό, όσο κι αν πολλές φορές το διάβασμα είναι ατομική δουλειά, θα πρέπει να προσπαθήσεις να μείνεις κοντά στους φίλους και τις παρέες σου. Ειδικά με όσους είναι σε παρόμοια φάση με σένα, κράτα τους ακόμη πιο κοντά. Θα είναι η μεγαλύτερή σου υποστήριξη στις δύσκολες στιγμές, αφού μόνο αυτοί θα σε καταλαβαίνουν – όπως θα κάνεις κι εσύ γι’ αυτούς.

Ακόμη, μην επιτρέψεις στον εαυτό σου να γίνει χοντρός και άρρωστος: Κατά τη διάρκεια του αποτυχημένου μου εξαμήνου, ήταν η πρώτη φορά στη ζωή μου που σταμάτησα το γυμναστήριο και χάλασα τη διατροφή μου. Ως αποτέλεσμα, μέσα στη χρονιά, έβαλα πέντε κιλά και αισθανόμουν χειρότερα από ποτέ.

Το ότι αμέλησα το σώμα μου, ήταν ένα από τα μεγαλύτερα λάθη που έχω κάνει – και επηρεάζει άμεσα την “ψυχή”. Ειλικρινά, καλύτερα να περάσεις ένα μάθημα λιγότερο και να αφιερώσεις τον αντίστοιχο χρόνο σε γυμναστική και διατροφή, παρά να αφεθείς στην παρακμή.

Ποτέ δεν πρέπει να ξεχνάς, πως το θέμα “πτυχίο” το κάνεις για τον εαυτό σου. Οπότε, τι νόημα έχει αν δεν φροντίζεις γι’ αυτόν; Τουλάχιστον, έτσι το βλέπω εγώ.

5. Η αποτυχία (τόσο μεταφορικά, όσο και κυριολεκτικά) ξεπερνιέται μονάχα με σκληρή δουλειά.

Το καλοκαίρι του 2013, λίγο καιρό πριν πάρω τις μεγάλες αποφάσεις, καθόμουν με τη οικογένειά στην αυλή του θείου μου. Η κουβέντα είχε φτάσει στο ότι σκεφτόμουν να παρατήσω τη σχολή. Με τόσα που χρωστούσα, τους είχα πει, ίσως θα ήταν καλύτερο να φάω τον χρόνο μου σε κάτι άλλο – ειδικά με τόσα μαθηματικά που έχει η σχολή.

«Γιατί; Ποιο είναι το πρόβλημα με τα μαθηματικά;» με ρώτησε η θεία μου.

«Πριν μπω σε αυτή τη σχολή, δεν ήξερα ότι ήταν το 70% των μαθημάτων» της είπα. «Και τόσο πολύ τα σιχαίνομαι, που όταν κάθομαι να τα διαβάσω, ζαλίζομαι. Είναι σαν να κλείνει το κεφάλι μου διακόπτες. Ειλικρινά, με τα μαθηματικά είναι σαν να έχω μια αναπηρία. Δεν είμαι φτιαγμένος γι’ αυτά, έτσι έχουν τα πράγματα…»

Εκείνη με κοίταξε περίεργα. Μετά από λίγο με ρώτησε: «Αλέξη, μήπως απλά είσαι τεμπέλης;»

Εκείνη ήταν η στιγμή που κάτι έκανε “κλικ” μέσα στο μυαλό μου. Δεν είχα τίποτε να της απαντήσω – και για τις επόμενες μέρες σκεφτόμουν μονάχα την ερώτησή της.

Μήπως, τελικά, το μόνο μου πρόβλημα ήταν πως ήμουν απλά τεμπέλης; Το ότι φοβόμουν να αντιμετωπίσω όλα τα προβλήματα, με τις δυσκολίες τους, και ταυτόχρονα την κάθε πιθανή αποτυχία;

Το ότι αποφάσισα, τελικά, να τα δώσω όλα στη σχολή, ήταν για να βρω μια απάντηση σε αυτό ακριβώς το ερώτημα.

Υπάρχουν πολλές απόψεις για την προέλευση του stress και για πως ξεπερνιέται. Δεν λέω πως ξέρω την γενική απάντηση, αλλά μέσα από όλα αυτά, έχω μάθει κάποια πράγματα για να το πως να το αντιμετωπίζω εγώ.

Έμαθα, πως κάθε αίσθημα άγχους και πίεσης μπορεί να ζει μονάχα στο υποσυνείδητο. Όσο υπάρχει ένα πρόβλημα και το αγνοείς (το αφήνεις δηλαδή στο υποσυνείδητο), τόσο πιο πιεσμένος θα αισθάνεσαι. Ο μόνος τρόπος για να το ξεπεράσεις, είναι να το βγάλεις από τη φωλιά του, και να το φέρεις μπροστά στα μάτια σου, στο συνειδητό. Να το στήσεις μπροστά σου, σαν εχθρό, και να το αντιμετωπίσεις.

Ο μόνος τρόπος να ξεπεράσεις κάθε άγχος και κάθε αποτυχία, είναι να ενεργήσεις, να είσαι proactive, να πάρεις την κατάσταση στα χέρια σου. Και να δουλέψεις, πολλές φορές σκληρά.

Αυτή είναι η μόνη απάντηση που ξέρω. Αρκετά απλή στη θεωρία, ίσως απλή και στην πράξη. Όμως, χρειάζεται να της δοθείς με ολότητα, κι όχι με μισή καρδιά.

Αυτό που θέλω να πω είναι πως αν έχεις έναν στόχο, αν αποφασίσεις να τα δώσεις όλα σε αυτόν και εργάζεσαι σκληρά για να τον πετύχεις, τότε ούτε το στρες θα πρέπει να φοβάσαι, ούτε και την αποτυχία.

Αφού, εκ φύσεως, μέσω της ίδιας της διαδικασίας, θα καταλάβεις πως όλα αυτά είναι μονάχα σκαλοπάτια για να φτάσεις εκεί που θες. Απλά, πρέπει να το κάνεις για να το καταλάβεις. Καλώς η κακώς.

Αλέξης

3 comments

  1. Μαρια says:

    Με συγκινησες !! Ποσο θα ηθελα να μιλησεις στον γιο μου που δεν πηγαινει καν στην σχολη του και ποσο θαυμαζω καποιους απο την γενια σου που μας βαζουν τα γυαλια

  2. Maria23 says:

    Προσφατως , ειχα μια αποτυχια παρομοια…μου εδωσες δυναμη…σε ευχαριστω πολυ!!!!

Σχολιάστε!